Uitleg bij de reconstitutiecalculator: van flacon naar streepje

Het korte antwoord

Een reconstitutiecalculator doet twee delingen. De eerste is flaconhoeveelheid gedeeld door watervolume en levert de concentratie in mg/ml. De tweede is hoeveelheid gedeeld door concentratie, maal 100, en zet een hoeveelheid om in een streepje op een U-100-spuit. Al het andere op het scherm volgt uit die twee regels.

Toch is een hulpmiddel het waard, omdat de tweede deling volledig afhangt van de eerste — en de eerste van een keuze die minuten eerder is gemaakt: hoeveel bacteriostatisch water er in de flacon ging. Verandert dat ene getal, dan veranderen alle spuitwaarden in het werk dat volgt.

De vier gegevens, en wat ze werkelijk zijn

Elke uitkomst rust op vier grootheden. Wie ze scherp uit elkaar houdt, leest het resultaat goed.

• Flaconhoeveelheid: de milligrammen gevriesdroogd poeder die het etiket vermeldt — 5 mg, 10 mg, 30 mg. Water toevoegen verandert dit niet: het poeder lost erin op, het komt er niet bij.
• Oplosmiddelvolume: de milliliters bacteriostatisch water die in de flacon gaan. Dit is de enige grootheid die echt gekozen wordt, en zij bepaalt de rest.
• Concentratie: flaconhoeveelheid gedeeld door oplosmiddelvolume, in mg/ml. Een flacon van 10 mg met 2 ml water komt uit op 5 mg/ml. Dit ene getal is waar de calculator voor bestaat.
• Spuitwaarde: waar die concentratie terechtkomt op een U-100-insulinespuit. Een U-100 verdeelt 100 streepjes over 1 ml, dus één eenheid is altijd 0,01 ml — wat er ook in opgelost is.

Een voorbeeld, helemaal doorgerekend

Neem een flacon van 10 mg en voeg 2 ml bacteriostatisch water toe. De concentratie is 10 gedeeld door 2, dus 5 mg/ml. Eén eenheid op een U-100-spuit is 0,01 ml, dus één eenheid van deze oplossing bevat 5 × 0,01 = 0,05 mg. Andersom: een hoeveelheid van 2,5 mg beslaat 2,5 gedeeld door 5 = 0,5 ml, en dat leest als 50 eenheden.

Verander nu alleen het water. Dezelfde flacon van 10 mg met 1 ml komt op 10 mg/ml, één eenheid bevat 0,1 mg, en diezelfde 2,5 mg leest nu als 25 eenheden — het halve streepje voor een identieke hoeveelheid. De flacon veranderde niet. De rekensom wel.

Vijf manieren waarop het antwoord misgaat

De calculator deelt elke keer correct. Alle vijf de fouten ontstaan ervoor of erna: bij het invoeren, of bij het aflezen.

• Milligram waar microgram hoort: 1 mg is 1.000 µg. Een flacon met 0,1 mg op het etiket en een getal dat als 100 is ingetypt schelen een factor duizend, en de calculator kan dat niet opmerken. Reken eerst naar één eenheid om en houd die vast.
• Een spuit die geen U-100 is: de verhouding van 0,01 ml per eenheid geldt uitsluitend voor U-100. Het getal achter de „U“ is de insulineconcentratie waarvoor de cilinder geijkt is, en het bepaalt het aantal streepjes per milliliter: U-40 verdeelt er 40 over dezelfde milliliter, zodat één eenheid daar 0,025 ml is — tweeënhalf keer het volume bij hetzelfde streepje. U-40-spuiten worden nog altijd verkocht voor dierinsuline, en zo belanden ze op een werkplek die U-100 veronderstelt. Wat géén andere schaal is, is een kleinere spuit: wat als „spuit van 50 eenheden“ of „spuit van 30 eenheden“ wordt verkocht, is een U-100-cilinder van 0,5 ml respectievelijk 0,3 ml, waar één eenheid nog steeds 0,01 ml is. Dat is inhoud, geen ijking. Kijk naar het U-getal op de cilinder, niet naar de gewoonte.
• Milliliters als eenheden lezen: 0,5 ml is 50 eenheden, geen 5. Dit is de meest gemaakte leesfout, omdat beide getallen op dezelfde cilinder staan. Vermenigvuldig het milliliter-getal met 100 voordat u naar de streepjes kijkt.
• Een uitkomst boven 100 eenheden: een U-100-spuit bevat 1 ml. Alles boven 100 eenheden past niet in één keer optrekken, wat vrijwel altijd betekent dat er te veel water is gekozen voor deze flacon. Minder water, hogere concentratie, minder eenheden voor dezelfde hoeveelheid.
• Het watervolume veranderen zonder opnieuw te rekenen: concentratie is hoeveelheid gedeeld door volume. 3 ml in plaats van 1 ml derdeelt de concentratie en verdrievoudigt elke spuitwaarde die eruit volgt. Een getal dat voor het ene volume klopt, betekent bij het andere niets.

Waar het water zelf meespeelt

Het oplosmiddelvolume is een rekengrootheid, maar ook een fysieke beslissing over een flacon die meer dan eens wordt aangeprikt. Bacteriostatisch water voor injectie USP is steriel water met benzylalcohol als antimicrobieel conserveermiddel, geëtiketteerd op 0,9 % (9 mg/ml) of 1,1 % (11 mg/ml), zonder zout en zonder buffer. Het conserveermiddel maakt het tot een meerdosisverpakking: herhaald optrekken is voorzien, en de gebruikelijke conventies voor meerdosisflacons noemen vaak een periode van 28 dagen na de eerste aanprik, tenzij de fabrikant iets anders aangeeft.

Juist daarom is het de moeite waard het volume bewust te kiezen in plaats van uit gewoonte. Meer water geeft een lagere concentratie en een flacon oplossing die langer meegaat; of het werk die binnen de gedocumenteerde periode ook werkelijk opmaakt, hoort bij dezelfde afweging.

Calculator, tabel of stap-voor-stap: wanneer wat

De calculator beantwoordt één specifieke combinatie van flacon en watervolume exact, ook voor maten die in geen enkele tabel staan.

De reconstitutietabel zet veel combinaties naast elkaar en is geschikt om een uitkomst tegen de buurrij te controleren.

De rekenvoorbeelden zijn de juiste ingang wanneer het rekenen zelf het onbekende is en de stappen één voor één uitgeschreven horen te worden.